artichoke
Rośliny lecznicze

Karczoch

52

Budowa i występowanie

Karczoch to roślina z rodzaju złożonych, do których przynależą rośliny obcopylne. Uprawia się dwa gatunki – karczoch hiszpański oraz zwyczajny (z 10-11 znanych).

Odmiana hiszpańska uprawiana jest w Hiszpanii, Belgii, Włoszech, Grecji, Francji, na Cyprze, a poza Europą w Indiach, Brazylii, Afryce Północnej i na Cejlonie. Dawniej uprawiali go Arabowie.

Odmiana zwyczajna ma korzeń palowy długi, liście pierzastodzielne, czasem posiadające kolce, w kolorze zielonym z odcieniami szarego, duże. Mało rozgałęzione łodygi dorastają do 1,5 – 2 m wysokości. Kwiaty w kolorze niebieskim zrastają się w koszyczki o średnicy 25 cm. Niełupkowe niewielkie owoce mają kolor czarny lub szary o marmurkowanej fakturze. Roślinę tą uprawia się we Włoszech, Francji, Afryce, Azji i Ameryce Południowej. W Rosji, na Kaukazie i na Krymie uprawy prowadzone są przez 3-4 lata, a jeśli wysiewa się nasiona jarowizowane można prowadzić uprawę roczną. Nasiona takie są specjalnie przygotowane, podkiełkowane w temperaturze między 20 a 25 o C, następnie przechowywane przez 30-45 dni w dobrze nawadnianym piasku o temperaturze 1-2 o C. Takie przygotowanie umożliwia prowadzenie plantacji w rejonach położonych na północy.

Wegetacja trwa od 92-170 dni, a jej długość zależy od odmiany. Roślinę tą rozmnaża się z odrostów, nasion lub rozsadów. Nie zaszkodzi jej niewielki, dwu-trzystopniowy mróz. Jednak w temperaturze jednego stopnia poniżej zera uszkodzone zostają kwiatostany.

Uprawa możliwa jest na żyznym, umiarkowanie wilgotnym, drenowanym podłożu, które trzeba spulchniać między rzędami. Rozstawa na plantacji jednorocznej powinna wynosić 60x60cm, na plantacji wieloletniej 100x80cm. Zakwitanie następuje w drugim roku po wysiewie. Plantację należy odchwaszczać oraz nawozić nawozami mineralnymi, a w porze suchej dodatkowo nawadniać. Plon karczocha waha się od 5 do nawet 25 ton z jednego hektara. Ścina się go z fragmentem łodygi nim zacznie kwitnąć. Nadaje się do przechowywania w niskiej temperaturze, jednak nie dłużej niż miesiąc.

Właściwości karczocha

Do spożycia nadaje się mięsiste dno niedojrzałego koszyczka kwiatostanowego oraz częściowo nasady łusek. Karczochy zawierają białko, witaminę C, węglowodany, karoten, witaminy z grupy B oraz inulinę. W surowej lub konserwowanej postaci robi się z nich sałatki, gotowane pasują do sosów. Mają delikatny, przyjemny smak, są roślinami wartościowymi dietetycznie. Zawierają cynarynę, dzięki czemu ich spożycie zaleca się osobom starszym i chorującym na stwardnienie tętnic. Wzbogacenie diety karczochami powoduje obniżenie cholesterolu we krwi oraz poprawę nastroju. Poza tym działają moczo- i żółciopędnie, oraz odtruwająco przy zatruciu opium. W lecznictwie stosuje się go także do leczenie zaparć i chorób wątroby.

Nasiona karczocha składają się w 30% z tłuszczu i dzięki temu są idealną paszą dla drobiu. Uprawia się go również na kiszonkę, zieloną paszę, a także jako roślinę ozdobną.