passion-flowers
Rośliny lecznicze

Passiflora

62

Budowa i występowanie

Passiflora, czyli męczennica cielista, jest rośliną z rodzaju pnących męczennicowatych. Jej zielone pędy mogą osiągnąć nawet 9 metrów długości. Naturalnie występuje w Brazylii, Ameryce Północnej (od Wirginii po Missouri oraz na południu Teksasu i Florydy), a także na Bermudach. Uprawia się ją natomiast w Stanach Zjednoczonych oraz na terenach Adżarii. Passiflorę sadzili już dawno temu Indianie, którzy stosowali ją do łagodzenia dolegliwości bólowych oraz jako pożywienie.

Roślina o kilkumetrowym kłączu, z łodygą w kolorze zielonym i obłym kształcie ma pojedynczo umiejscowione połyskujące liście. Jej kwiaty są obupłciowe, o podwójnym okwiecie, promieniste. Nasiona są brązowe lub czarne, jajowate o niegładkiej powierzchni. Owoce natomiast występują w kolorze zielono-żółtym, są soczyste w jajowatym kształcie,charakteryzują się przyjemnym, delikatnym smakiem i zapachem. Po dojrzeniu opadają.

Właściwości passiflory

W lecznictwie stosuje się ją w postaci nalewek i naparów z suchych liści i pędów. Ma działanie uspokajające, co zawdzięczają obecności harminy i harmanu. Poza tym dzięki zawartości flawonoidów działają przeciwskurczowo. Używa się jej także w leczeniu uzależnienia od alkoholu i narkotyków, pobudliwości i bezsenności, zaburzeniach związanych z menopauzą, chorobach mózgu spowodowanych powikłaniami po grypie, zapaleniach mózgu, czy zakrzepicach. Męczennica sprawdza się również przy uzupełnieniu terapii będących następstwem kontuzji, objawiającymi się neurastenią. Passiflora nie jest wskazana dla osób borykających się ze schorzeniami takimi jak dusznica bolesna, miażdżyca naczyń wieńcowych i mózgowych.

Uprawa

Jej uprawa jest najbardziej efektywna w miejscach otwartych na luźnej, drenowanej glebie. Niektóre rośliny zasadzone w formie przedplonów dodatkowo efektywność tę poprawiają, a należą do nich m. in.: aloes, oleander, orty syfon groniasty. Po zbiorze przedplonów, na jesień, należy zaorać glebę do głębokości 22-27 centymetrów, by następnie z przyjściem wiosny dokonać zasiewu. Passiflorę rozmnaża się za pomocą nasion, sadzonek pędowych lub kawałów kłaczy. Nasiona umieszcza się 2-4 cm pod ziemią, kłącza natomiast na głębokości 15-20 cm, w odległości około 70 cm o siebie. Przedtem na dnie należy umieścić nawóz organiczny i mineralny. Sadzone kawałki mają długość około 4-5 cm, na 1 hektar zużywa się ich około 200 kg.

Najlepsze efekty przynosi wysiewanie za pomocą kawałków kłączy, które pozostały w glebie przez zimę. Z kłączy zebranych z 0,1 ha można uzyskać wówczas plantację o powierzchni 1 ha. Kłącza wykopane przed zimą należy przechowywać w płytkich, nawodnionych dołkach.

Pielęgnowanie plantacji odbywa się poprzez spulchnianie międzyrzędzi, a także usuwanie chwastów, w przypadku starszych plantacji używa się do tego celu herbicydów. Męczennicę można dokarmiać azotem w początkowym okresie wegetacji oraz podczas drugiego zbioru ziela. Glebę spulchnia się bronami talerzowymi, a pędy, które odrastają ściółkuje. Posłużą one do uzupełnienia prowadzonych plantacji oraz założenia kolejnych.

Gdy pędy osiągną długość 50-60cm, przeprowadza się pierwszy zbiór. Do ich ścięcia używa się sierpów, noży lub sekatorów. Męczennicę ściana się na wysokości 20 cm od ziemi. Kolejny zbiór odbywa się na początku wiosny, wtedy ścina się ją wyżej. Koniec wegetacji to zbiór ostatni. W pierwszym roku uprawy ziele zbiera się 3 razy, w latach kolejnych nawet 4-5 razy.

Męczennicę po zebraniu suszy się w suszarniach powietrznych lub ogniowych, na przewiewnych strychach. Susz następnie rozdrabnia się za pomocą rozdrabniacza na gruby proszek i wysyła do przetwórni. Z 1 hektara pozyskuje się około 9-10 ton suszu.

Roślina ta posiada różne odmiany, które stosuje się w lecznictwie, m. in. męczennica jadalna, która uprawiana jest w krajach tropikalnych, Australii i krajach położonych w basenie Morza Śródziemnego. Jej owoce występują pod postacią czerwoną i żółtą. 5-6 centymetrowe owoce pojawiają się dwa razy w roku. z jednej rośliny pozyskuje się 6-10 kg owoców. Odpady po przerobieniu owoców są wykorzystywane do uzyskania kwasu askorbinowego (m. in. w Indiach), produktów białkowych i pektyny. Sok z tej rośliny zawiera 50-150 mg kwasu askorbinowego.

Najwyższą jakość owoców posiada gatunek uprawiany w Kolumbii, który daje 45 ton owoców z hektara w ciągu roku. Owoce ważą od 50 do 150 g., zawierają prowitaminę A, kwas askorbinowy. Produkuje się z nich m.in. sok.